Τι είναι η Αρτηριακή Υπέρταση;

Τι είναι η αρτηριακή πίεση;

Το κυκλοφορικό σύστημα του ανθρώπου αποτελείται από την καρδιά που λειτουργεί ως αντλία και τις αρτηρίες και τις φλέβες που αποτελούν το δίκτυο στο οποίο κυκλοφορεί το αίμα μεταφέροντας οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες στον εγκέφαλο και το υπόλοιπο σώμα. Καθώς το αίμα κυκλοφορεί στις αρτηρίες ασκεί πίεση στα τοιχώματα των αρτηριών, όπως όλα τα υγρά που κυκλοφορούν σε ένα δίκτυο σωλήνων. Χρειάζεται να υπάρχει κάποια πίεση για να μπορεί να κυκλοφορεί το αίμα. Η πίεση αυτή ονομάζεται αρτηριακή πίεση και εμφανίζει διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας. Φυσιολογικό είναι να αυξάνεται κατά τη διάρκεια σωματικής δραστηριότητας ή ψυχικής φόρτισης και να μειώνεται σε συνθήκες ηρεμίας, χαλάρωσης ή κατά τον ύπνο.

Τι είναι η υπέρταση;

Υπέρταση ονομάζεται η υψηλή αρτηριακή πίεση (ΑΠ). Φυσιολογικά η αρτηριακή πίεση σε έναν ενήλικα δεν πρέπει να ξεπερνάει το 140/90 mmHg, αλλά ιδανικά, σε μετρήσεις στο σπίτι καλό είναι να είναι κάτω από 135/85 mmHg. Η πρώτη και μεγαλύτερη τιμή αφορά την συστολική αρτηριακή πίεση (ΣΑΠ)  ενώ η δεύτερη τη διαστολική αρτηριακή πίεση (ΔΑΠ).

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε εδώ ότι υπέρταση δεν έχουμε όταν εμφανίζουμε σποραδικά και δικαιολογημένα αυξημένη αρτηριακή πίεση όπως για παράδειγμα κατά την έντονη σωματική άσκηση ή το stress, αλλά όταν παρατηρείται συστηματικά και αδικαιολόγητα αυξημένη αρτηριακή πίεση. Κάτι τέτοιο αναγκάζει την καρδιά να δουλεύει πιο σκληρά για να κυκλοφορήσει το αίμα στις αρτηρίες, ενώ αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μετατρέπει προοδευτικά τις αρτηρίες από ευένδωτους και ελαστικούς σωλήνες σε σκληρούς και ανελαστικούς, εύκολο να τραυματιστούν και να εμφανίσουν αθηρωματικές πλάκες και στενώσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος για εμφάνιση στεφανιαίας νόσου και εμφραγμάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων, νεφρικής δυσλειτουργίας, βλαβών στα μάτια και εγκεφαλοπάθειας-άνοιας.

Η υπέρταση συνήθως είναι ασυμπτωματική ιδίως στα πρώτα της στάδια.  Εφ΄όσον παραμείνει αδιάγνωστη ή δεν αντιμετωπιστεί επιτυχώς (κάτι που απαιτεί πάντα σχεδόν ιατρική συμβουλή) η υπέρταση οδηγεί σε βλάβες σε συγκεκριμένα όργανα του σώματος που ονομάζονται "όργανα στόχοι" και ειναι η καρδιά, ο εγκέφαλος, οι νεφροί, οι οφθαλμοί, οι καρωτίδες, η αορτή και οι αρτηρίες των κάτων άκρων. 

Με βάση τη μελέτη «Hippokratio Hellenic Hypertension Study (3H study)» περίπου 30%-45% των Ελλήνων υπερτασικών έχει υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας, 8%-15% έχει μικροαλβουμινουρία και 7%-10% επηρεασμένη νεφρική λειτουργία.

Η υψηλή αρτηριακή πίεση ευθύνεται για το 50% των καρδιαγγειακών νόσων και το 13% όλων των θανάτων παγκοσμίως.

ΚΑΡΔΙΑ: Υπερτροφία, στηθάγχη, έμφραγμα, κολπική μαρμαρυγή, άλλες αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια. 

EΓΚΕΦΑΛΟΣ: Ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, σπάνια αιμορραγικό επεισόδιο στους νέους, άνοια αγγειακής αιτιολογίας.

ΜΑΤΙΑ: Αμφιβληστροειδοπάθεια. 

ΝΕΦΡΟΙ: Λευκωματουρία, νεφρική ανεπάρκεια. 

ΚΑΡΩΤΙΔΕΣ: Στενώσεις από αθηρωματικές βλάβες. 

AOΡTH: Ανεύρυσμα-ρήξη ανευρύσματος.

ΚΑΤΩ ΑΚΡΑ: Περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια – διαλείπουσα χωλότητα.

Αιτιολογία αρτηριακής υπέρτασης: 

Η υπέρταση είναι πολυπαραγοντική νόσος. Δηλαδή για την εμφάνισή της παίζουν ρόλο γενετικοί παράγοντες (κληρονομικότητα), υπερκατανάλωση άλατος και άλλοι διατροφικοί παράγοντες, το σωματικό βάρος, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η παρουσία στρες κά και σε αυτή την περιπτωση τη χαρακτηρίζουμε ως Ιδιοπαθή Υπέρταση.  Σπανίως (5-15% των περιπτώσεων) οφείλεται σε ύπαρξη κάποιας άλλης πάθησης (Δευτεροπαθής Υπέρταση).

Κατηγοριοποίηση αρτηριακής υπέρτασης:

Βέλτιστη: Συστολική ΑΠ (ΣΑΠ)< 120 mmHg και Διαστολική ΑΠ (ΔΑΠ)<80 mmHg.

Φυσιολογική: ΣΑΠ 120-129 mmHg και/ή ΔΑΠ 80-84 mmHg

Υψηλή Φυσιολογική: ΣΑΠ 130-139 mmHg και/ή ΔΑΠ 85-89 mmHg

Υπέρταση Σταδίου Ι: ΣΑΠ 140-159 mmHg και/ή ΔΑΠ 90-99 mmHg

Υπέρταση Σταδίου ΙΙ: ΣΑΠ 160-179 mmHg και/ή ΔΑΠ 100-109 mmHg

Υπέρταση Σταδίου ΙΙΙ: ΣΑΠ ≥180 mmHg και/ή ΔΑΠ≥ 110 mmHg

Μεμονωμένη Συστολική Υπέρταση: ΣΑΠ≥ 140 mmHg και ΔΑΠ< 90 mmHg

 Άλλοι τύποι αρτηριακής υπέρτασης:  

Υπέρταση της λευκής μπλούζας: Η υπέρταση της λευκής μπλούζας ορίζεται ως υψηλή αρτηριακή πίεση κατά την επίσκεψη στο ιατρείο, η οποία όμως είναι φυσιολογική όταν μετριέται με τη χρήση 24ωρης αρτηριακής πίεσης (ABPM), αυτόματης μέτρησης στο σπίτι (HBPM) ή και των δύο . Η διαφορά μεταξύ της υψηλότερης πίεσης στο ιατρείο και της χαμηλότερης πίεσης εκτός ιατρείου αναφέρεται ως "φαινόμενο της λευκής μπλούζας" και πιστεύεται ότι αντικατοπτρίζει κυρίως την αντίδραση της αρτηριακής πίεσης σε μια διεγερτική αντίδραση που προκαλείται από τις μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης στο ιατρείο από έναν γιατρό ή μια νοσηλεύτρια, ενώ πιθανότατα εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες. Μπορεί να εξηγήσει έως και 30 έως 40% των ατόμων (και >50% στα πολύ ηλικιωμένα) με υψηλή πίεση στο ιατρείο. Είναι πιο συχνή με την πάροδο του χρόνου, στις γυναίκες και στους μη καπνιστές. Η εμφάνισή της είναι χαμηλότερη σε ασθενείς με  βλάβες από την υπέρταση σε όργανα στόχους, όταν η πίεση στο ιατρείο βασίζεται σε επανειλημμένες μετρήσεις ή όταν ο γιατρός δεν εμπλέκεται στη μέτρηση της πίεσης. Έντονο φαινόμενο της λευκής μπλούζας μπορεί να παρατηρηθεί σε όλα τα στάδια της υπέρτασης (συμπεριλαμβανομένης της ανθεκτικής υπέρτασης), αλλά η εμφάνιση της υπέρτασης της λευκής μπλούζας είναι μεγαλύτερη στην υπέρταση 1ου σταδίου.

Συγκεκαλυμμένη Υπέρταση:  Η συγκεκαλυμμένη υπέρταση αναφέρεται σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν αγωγή για την υπέρταση, οι οποίοι έχουν φυσιολογική αρτηριακή πίεση στο ιατρείο, αλλά αυξημένη όταν μετριέται στο σπίτι (HBPM) ή με τη μέτρηση αρτηριακής πίεσης για 24 ώρες (ABPM). Μπορεί να εμφανίζεται σε περίπου 15% των ασθενών με φυσιολογική αρτηριακή πίεση στο ιατρείο. Είναι συχνότερη σε νεότερους ανθρώπους, άνδρες, καπνιστές, και σε αυτούς με υψηλό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, κατανάλωση αλκοόλ, στρες και άγχος από την εργασία. Η παχυσαρκία, ο σαγχαρώδηςδιαβήτης (ΣΔ), η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ), το οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης και η υψηλή-φυσιολογική αρτηριακή πίεση στο ιατρείο συνδέονται επίσης με αυξημένη συνχότητα της κεκαλυμμένης υπέρτασης. Συνδυάζεται συχνά με δυσλιπιδαιμία, βλάβες από την υπέρταση σε όργανα στόχους, αδρενεργική ενεργοποίηση και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη και τελικά εμφάνισης της κλασσικής μορφής αρτηριακής υπέρτασης. 

Ανθεκτική Υπέρταση και Ψευδώς ανθεκτική Υπέρταση: 

Η υπέρταση ορίζεται ως ανθεκτική στη θεραπεία όταν η συνιστώμενη στρατηγική θεραπείας (που πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον 3 αντιυπερτασικούς παράγοντες ένας εκ των οποίων θα είναι διουρητικός) αποτυγχάνει να μειώσει τις τιμές της συστολικής και διαστολικής  αρτηριακής πίεσης  στο ιατρείο κάτω από τα <140 mmHg και/ή <90 mmHg, αντίστοιχα, και ο ανεπαρκής έλεγχος της πίεσης επιβεβαιώνεται από ABPM ή από μετρήσεις στο σπίτι σε ασθενείς των οποίων η συμμόρφωση στη θεραπεία έχει επιβεβαιωθεί.  Η επίπτωση κυμαίνεται από 5–30% σε ασθενείς με ήδη υποκείμενη υπέρταση. Μετά την εφαρμογή αυστηρού ορισμού και τον αποκλεισμό αιτίων ψευδώς ανθεκτικής υπέρτασης, η πραγματική επίπτωση της ανθεκτικής υπέρτασης πιθανόν να είναι <10% των ασθενών που λαμβάνουν θεραπεία. Οι ασθενείς με ανθεκτική υπέρταση έχουν υψηλότερο κίνδυνο για βλάβες από την υπέρταση των οργάνων στόχων, χρόνια νεφρικη νόσο και πρόωρα καρδιαγγειακά συμβάντα.

Πιθανές αιτίες ψευδώς ανθεκτικής υπέρτασης είναι:

Αδυναμία συμμόρφωσης του ασθενούς με τα χορηγούμενα φάρμακα, φαινόμενο της λευκής μπλούζας,  κακή τεχνική μέτρησης της αρτηριακής πίεσης στο ιατρείο,  έντονη ασβεστοποίηση της βραχιόνιας αρτηρίας και Αδράνεια του ιατρού στην χορήγηση της απαραίτητης αγωγής.

Δευτεροπαθής Υπέρταση:  Η δευτεροπαθής υπέρταση  όπως ήδη αναφέρθηκε είναι αυτή που οφείλεται σε μία άλλη πάθηση  και έτσι ενδέχεται να είναι αντιμετωπίσιμη εφόσον θεραπευτεί η αρχική αυτή αιτία.  Υψηλό επίπεδο υποψίας και η έγκαιρη ανίχνευση των δευτερογενών αιτιών της υπέρτασης είναι σημαντικά, διότι οι επεμβάσεις μπορεί να είναι θεραπευτικές, ειδικά σε νεότερους ασθενείς. Ωστόσο, οι επεμβάσεις σε μεγαλύτερη ηλικία είναι λιγότερο πιθανό να είναι θεραπευτικές (δηλαδή, να αρθεί η ανάγκη για αντιυπερτασικά φάρμακα), επειδή η χρόνια υπέρταση οδηγεί σε βλάβη των αγγείων και άλλων οργάνων που διατηρούν την υψηλή αρτηριακή πίεση. Ωστόσο, η επέμβαση παραμένει σημαντική, διότι συχνά οδηγεί σε πολύ καλύτερο έλεγχο της αρτηριακής πίεσης με λιγότερα φάρμακα.

Η επίπτωση της δευτεροπαθούς υπέρτασης αναφέρεται ότι είναι 5-15%  των ανθρώπων με υπέρταση. Η εξέταση όλων των υπερτασικών ασθενών για δευτεροπαθή υπέρταση δεν είναι εφικτή ή οικονομικά αποδοτική. Θα πρέπει να περιορίζεται σε ορισμένα γενικά χαρακτηριστικά των ασθενών που υποδεικνύουν περισσότερο πιθανή την ύπαρξη δευτεροπαθούς υπέρτασης και στους οποίους θα πρέπει να εξεταστεί η διάγνωση μετά την επιβεβαίωση ότι η αρτηριακή πίεση είναι υψηλή παρά την φαρμακευτική αγωγή,  με τη μέθοδο 24ωρης καταγραφής της ΑΠ (ABPM).

Αντιμετώπιση Αρτηριακής Υπέρτασης:

Η αρτηριακή υπέρταση πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται για την πρόληψη της βλάβης των οργάνων στόχων ανεξαρτήτως της ύπαρξης ή μη συμπτωμάτων.

Η αντιμετώπιση αυτή περιλαμβάνει μία σειρά μέτρων με στόχο η πίεση ναι είναι <130/80mmHg αλλά συνήθως όχι κάτω από 115/65 mmHg : 

• Διατροφή πτωχή σε αλάτι. 
• Μείωση σωματικού βάρους
• Αερόβια άσκηση
• Διακοπή καπνίσματος 
• Φαρμακευτική αγωγή
• Αντιμετώπιση στρεσογόνων καταστάσεων της καθημερινότητας
• Υγιεινή διατροφή και περιορισμός λήψης αλκοόλ

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του υπερτασικού ασθενούς έχει επίσης η ρύθμιση των λιπιδίων και της γλυκόζης αίματος. 

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΙΕΣΟΜΕΤΡΑ (ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ) ΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ